تاریخ انتشار: 1404/10/11

خانه داروغه مشهد؛ سفر زمان به عصر قاجار در چند قدمی حرم

در میان هیاهوی ساخت‌وسازهای مدرن و هتل‌های سربه‌فلک‌کشیده در اطراف حرم مطهر رضوی، هنوز هم می‌توان رگه‌هایی از هویت تاریخی مشهد قدیم را پیدا کرد. کوچه‌پس‌کوچه‌های بافت قدیمی شهر، رازهایی از دوران قاجار را در دل خود جای داده‌اند. یکی از نگین‌های درخشان این گنجینه، «خانه داروغه» است. خانه‌ای که نه تنها یک بنای تاریخی، بلکه شاهکاری از تلفیق هنر معماری ایرانی و روسی است. در این مقاله از سایت، درب‌های این عمارت باشکوه را می‌گشاییم و به بررسی معماری قاجاری و خانه‌های تاریخی باقی‌مانده در مشهد می‌پردازیم.

خانه داروغه؛ شاهکار معماری در دل بافت کهن

خانه داروغه تنها یک خانه معمولی نیست؛ این بنا در اواخر دوره قاجار به دستور «یوسف خان هراتی»، آخرین داروغه (رییس نظمیه) مشهد ساخته شد. اهمیت این خانه فراتر از قدمت آن است؛ سبک معماری منحصربه‌فرد آن که تلفیقی از معماری سنتی ایرانی و المان‌های مهندسی روسی است، آن را از سایر خانه‌های تاریخی متمایز می‌کند.

این بنا در سال ۲۰۱۶ موفق به دریافت جایزه معتبر حفظ میراث فرهنگی از سازمان یونسکو (بخش آسیا و اقیانوسیه) شد که نشان‌دهنده ارزش بالای مرمت و نگهداری آن است. وجود پله‌های دوطرفه در ایوان اصلی و تزیینات چوبی سقف، امضایی از تأثیر معماران روس در ساخت این بناست.

ویژگی‌های حیرت‌انگیز معماری خانه داروغه

خانه داروغه به گونه‌ای طراحی شده که ساکنانش را در برابر سرمای سخت زمستان و گرمای تابستان مشهد محافظت کند.

بخش زمستان‌نشین: شامل اتاق‌هایی با شومینه‌های دیواری و مطبخ که در طبقات پایین‌تر برای حفظ گرما قرار دارند. این اولین شومینه‌های مدرن در مشهد محسوب می‌شدند.
بخش تابستان‌نشین: شامل اتاق‌های بادگیر و حوض‌خانه که جریان هوای خنک و آب را به داخل هدایت می‌کردند.
ایوان باشکوه: ایوان بلند با ستون‌های آجری و کاشی‌کاری‌های هفت‌رنگ، زیباترین بخش بصری خانه است که رو به حیاط مرکزی و حوض آبی‌رنگ قرار دارد.

گشتی در دیگر خانه‌های تاریخی مشهد (همسایگان داروغه)

اگرچه بسیاری از خانه‌های تاریخی مشهد تخریب شده‌اند، اما خوشبختانه هنوز چند نمونه ارزشمند دیگر در نزدیکی خانه داروغه و سایر نقاط شهر باقی مانده‌اند که بازدید از آن‌ها خالی از لطف نیست:

۱. خانه توکلی (خانه اجنه!)

در فاصله بسیار کمی از خانه داروغه، «خانه توکلی» قرار دارد. این بنا با آجرکاری‌های نفیس و کاشی‌کاری‌های آیات قرآنی شناخته می‌شود. در گذشته افسانه‌هایی مبنی بر وجود اجنه در این خانه متروکه بین مردم رواج داشت، اما امروز پس از مرمت، به موزه‌ای زیبا تبدیل شده است.

۲. خانه ملک

این خانه متعلق به حاج حسین ملک (واقف بزرگ مشهد) بوده و در خیابان امام خمینی قرار دارد. معماری این خانه نیز مربوط به اواخر قاجار است و امروزه به مرکز آفرینش‌های هنری و کارگاه‌های صنایع دستی تبدیل شده است.

چرا بازدید از بافت تاریخی مشهد مهم است؟

مشهد تنها مقصد زیارت نیست. بافت تاریخی اطراف حرم (به‌ویژه محله نوغان و پایین خیابان)، شناسنامه هویت شهری مشهد است. بازدید از این خانه‌ها به گردشگران کمک می‌کند تا با سبک زندگی، فرهنگ و هنر مردم خراسان در صد سال پیش آشنا شوند. عکاسی در محیط خانه داروغه با پنجره‌های ارسی و شیشه‌های رنگی، تجربه‌ای بی‌نظیر برای ثبت خاطرات سفر است.

مسیر دسترسی و اطلاعات بازدید

خانه داروغه در خیابان نواب صفوی، راسته حوض مسگران، کوچه داروغه قرار دارد. اگر زائر حرم هستید، دسترسی به این خانه بسیار آسان است و می‌توانید با چند دقیقه پیاده‌روی از بست پایین خیابان (نواب صفوی) به آنجا برسید.

بهترین زمان بازدید، صبح‌ها یا عصرهاست که نور خورشید از شیشه‌های رنگی عبور کرده و بازی نور و رنگ زیبایی را در اتاق‌ها ایجاد می‌کند.

سوالات متداول درباره خانه داروغه و خانه‌های تاریخی

سوالات رایج شما درباره بازدید از این اماکن تاریخی:

۱. ساعت کاری خانه داروغه چگونه است؟

این مجموعه معمولاً همه روزه از ساعت ۸ صبح تا ۵ بعدازظهر (در تابستان‌ها تا ساعت ۷ عصر) باز است. البته بهتر است در روزهای تعطیل رسمی قبل از مراجعه تماس بگیرید.

۲. آیا عکاسی در خانه داروغه مجاز است؟

بله، عکاسی با موبایل و دوربین‌های غیرحرفه‌ای برای عموم آزاد است. برای عکاسی تبلیغاتی یا مدلینگ (عروس و داماد) نیاز به هماهنگی و پرداخت هزینه جداگانه است.